نقشه تابلو برق آسانسور؛ معرفی تجهیزات، مدار قدرت و فرمان

نقشه تابلو برق آسانسور به عنوان مهم ‌ترین سند فنی برای طراحی، مونتاژ، نصب و عیب‌ یابی سیستم الکتریکی آسانسور شناخته می شود. تمام اتصالات الکتریکی، مسیرهای سیم‌ کشی، تجهیزات حفاظتی، مدارهای قدرت و فرمان در این نقشه مشخص خواهند شد. به بیان ساده تر، بدون وجود یک نقشه دقیق، اجرای صحیح پروژه امکان ‌پذیر نیست و احتمال بروز خطا در راه ‌اندازی یا تعمیرات بالا می رود.

این نقشه بر اساس نوع آسانسور، ظرفیت موتور، تعداد توقف ‌ها، نوع کنترلر و استانداردهای ایمنی طراحی می‌ شود. به همین دلیل است که نقشه یک آسانسور کششی با موتور گیربکس با نقشه یک آسانسور هیدرولیکی تفاوت دارد. در پروژه‌ های حرفه ‌ای، نقشه تابلو برق آسانسور شامل چند بخش مجزا است. هر بخش عملکرد مشخصی را نمایش می ‌دهد و اطلاعات دقیقی درباره تجهیزات ارائه می ‌کند.

برای آشنایی بیشتر با نحوه عملکرد و انتخاب تجهیزات قطع و وصل مدار قدرت، می‌توانید راهنمای کنتاکتور اشنایدر را نیز مطالعه کنید.

اجزای اصلی نقشه تابلو برق آسانسور

به طور کلی، یک نقشه تابلو برق آسانسور استاندارد از چند قسمت تشکیل می ‌شود:

• نقشه مدار قدرت: در این بخش مسیر انتقال انرژی از ورودی برق سه ‌فاز تا موتور آسانسور مشخص می ‌شود. تمام تجهیزات قدرت مانند کلید اصلی، فیوزها، کنتاکتور، درایو و موتور در این قسمت قرار دارند. مدار قدرت آسانسور بیشترین جریان را تحمل می ‌کند. بنابراین، انتخاب سطح مقطع کابل‌ ها، ظرفیت کلیدها و تجهیزات حفاظتی اهمیت زیادی دارد.
• نقشه مدار فرمان: این قسمت مسئولیت کنترل عملکرد آسانسور را بر عهده دارد. تمامی فرمان‌ های حرکت، توقف، باز و بسته شدن درب، دریافت درخواست طبقات و سیستم ‌های ایمنی در مدار فرمان اجرا می ‌شوند. در آسانسورهای جدید، بیشتر عملیات کنترلی توسط PLC یا برد کنترل مرکزی انجام می ‌شود.
• نقشه سیم ‌کشی تجهیزات: در این قسمت نحوه اتصال تمامی تجهیزات مشخص می شود. از جمله این تجهیزات می توان موتور، انکودر، سنسورها، فتوسل، قفل درب، شستی ‌ها، نمایشگر طبقات، ترمز موتور و تابلو کنترل را نام برد.
• نقشه ترمینال ‌ها: در این بخش شماره تمام ترمینال ‌ها مشخص می ‌شود و تکنسین با استفاده از این شماره ‌ها می ‌تواند مسیر سیم ‌ها را به سرعت پیدا کند. وجود شماره ‌گذاری استاندارد باعث کاهش خطا هنگام تعمیر می ‌شود.

انتخاب صحیح تجهیزات حفاظتی یکی از بخش‌های مهم طراحی تابلو است؛ برای بررسی مشخصات و کاربرد این تجهیزات، مقاله کلید اتوماتیک اشنایدر را بخوانید.

تفاوت نقشه تابلو برق آسانسور در انواع سیستم‌های حرکتی

نقشه تابلو برق آسانسور با توجه به نوع سیستم حرکتی و موتور مورد استفاده، ساختار یکسانی ندارد. در آسانسورهای کششی، موتور الکتریکی از طریق سیستم تعلیق و فلکه کششی، حرکت کابین را ایجاد می‌کند و مدار قدرت معمولاً شامل تجهیزاتی مانند کلید حفاظتی، کنتاکتور، درایو و تجهیزات کنترل موتور است. در مدل‌های گیرلس نیز به دلیل استفاده از موتور بدون گیربکس، کنترل دقیق سرعت و موقعیت اهمیت بیشتری دارد و معمولاً اینورتر و انکودر نقش مهمی در مدار دارند.

در آسانسورهای هیدرولیکی، ساختار مدار قدرت متفاوت است؛ زیرا حرکت کابین توسط پمپ هیدرولیک و شیرهای کنترلی انجام می‌شود. بنابراین نقشه این سیستم علاوه بر تجهیزات الکتریکی، ارتباط تجهیزات کنترلی با یونیت هیدرولیک را نیز نشان می‌دهد. در نتیجه، نمی‌توان یک نقشه عمومی را برای تمام آسانسورها استفاده کرد و طراحی نهایی باید بر اساس نوع موتور، ظرفیت، تعداد توقف‌ها و سیستم کنترل انجام شود.

اگر به دنبال اطلاعات بیشتر درباره سیم‌بندی و اتصال تجهیزات اندازه‌گیری برق هستید، راهنمای نحوه اتصال کنتور دیجیتال می‌تواند مفید باشد.

معیار انتخاب تجهیزات تابلو برق آسانسور

انتخاب تجهیزات تابلو برق آسانسور نباید صرفاً بر اساس توان نامی موتور انجام شود. جریان نامی و جریان راه‌اندازی موتور، نوع موتور، ولتاژ شبکه، نوع درایو، تعداد توقف‌ها و شرایط کاری آسانسور از عوامل مهم در انتخاب تجهیزات هستند. برای مثال، ظرفیت کلید اصلی و MCCB باید متناسب با جریان مدار و الزامات حفاظتی انتخاب شود. کنتاکتور نیز باید از نظر جریان کاری و رده کاری با کاربرد موتور سازگار باشد.

در سیستم‌هایی که از اینورتر استفاده می‌کنند، انتخاب درایو باید بر اساس توان موتور، جریان نامی، نوع کنترل، تعداد دفعات حرکت و نیازهای کنترلی انجام شود. منبع تغذیه مدار فرمان نیز باید توان کافی برای تغذیه کنترلر، رله‌ها، سنسورها و تجهیزات جانبی داشته باشد. همچنین سطح مقطع کابل‌ها، ترمینال‌ها و تجهیزات حفاظتی باید با جریان و شرایط نصب هماهنگ باشند. بنابراین انتخاب نهایی تجهیزات بهتر است بر اساس مشخصات واقعی پروژه و نقشه طراحی انجام شود، نه صرفاً یک لیست ثابت از تجهیزات. برای خرید و مشاوره تخصصی تجهیزات برق صنعتی، نمایندگی اشنایدر انتخاب مطمئنی برای پروژه‌های شما است.

معرفی تجهیزات مورد نیاز در نقشه تابلو برق آسانسور

از مهم‌ ترین تجهیزات مورد نیاز در تابلو برق آسانسور می توان به این موارد اشاره کرد:

1. کلید اصلی برق

اولین تجهیز داخل تابلو که در نقشه تابلو برق آسانسور مشخص می شود، کلید اصلی است. این کلید امکان قطع کامل برق تابلو را فراهم می‌ کند و در زمان سرویس یا تعمیر، ابتدا این کلید خاموش می ‌شود تا ایمنی تعمیرکار حفظ شود.

2. کلید اتوماتیک (MCCB)

کلید کامپکت MCCB تعیین شده در نقشه تابلو برق آسانسور از مدار در برابر اتصال کوتاه و اضافه جریان محافظت می ‌کند. توجه داشته باشید که ظرفیت این کلید بر اساس توان موتور انتخاب می ‌شود.

3. فیوز مینیاتوری (MCB)

فیوزهای مینیاتوری در تابلو فرمان آسانسور برای حفاظت مدارهای مختلف به کار می روند و اغلب برای مدارهای روشنایی چاه آسانسور، مدار فرمان، فن تابلو، پریز سرویس و تجهیزات جانبی نصب می ‌شوند.

4. کنتاکتور

کنتاکتور وظیفه قطع و وصل مدار قدرت آسانسور را بر عهده دارد. در آسانسورهای قدیمی سه کنتاکتور برای حرکت بالا، پایین و ترمز به کار می رفت؛ در حالی که در سیستم ‌های دارای اینورتر تعداد کنتاکتورها کاهش پیدا کرده است.

5. بی ‌متال

بی‌ متال تابلو فرمان آسانسور از موتور در برابر اضافه بار محافظت می نماید. اگر جریان موتور بیش از مقدار مجاز شود، بی‌ متال مدار را قطع می ‌کند. همچنین، مانع از سوختن سیم ‌پیچ موتور می شود.

6. اینورتر (VVVF Drive)

اینورتر مشخص شده در نقشه تابلو برق آسانسور، سرعت موتور را کنترل می ‌کند و در اکثر آسانسورهای جدید استفاده می ‌شود. از مزیت های اصلی این تجهیز می توان به حرکت نرم کابین، توقف دقیق، کاهش مصرف انرژی، افزایش عمر موتور و کاهش ضربه مکانیکی اشاره کرد.

7. برد کنترل یا PLC

مغز اصلی تابلو فرمان آسانسور برد کنترل است، جایی که تمام اطلاعات ورودی و خروجی پردازش می ‌شود. پی ال سی (PLC) وظایف زیر را بر عهده دارد:

• مدیریت حرکت کابین
• کنترل سرعت
• کنترل توقف
• بررسی وضعیت سنسورها
• مدیریت اولویت درخواست طبقات
• کنترل درب آسانسور
• ثبت خطاها

8. منبع تغذیه

اکثر تجهیزات کنترلی نقشه تابلو برق آسانسور با ولتاژ 24 ولت DC کار می ‌کنند. در واقع، منبع تغذیه برق 220 ولت را به ولتاژ مناسب تبدیل می نماید. لازم به ذکر است که پایداری این منبع بر عملکرد کل سیستم تاثیر مستقیم دارد.

9. رله ‌های کمکی

رله ‌های کمکی برای افزایش تعداد کنتاکت ‌ها و اجرای منطق کنترلی استفاده می ‌شوند و در مدار فرمان کاربرد فراوانی دارند.

10. ترمینال ریلی

تمام سیم ‌های ورودی و خروجی نقشه تابلو برق آسانسور روی ترمینال ‌ها متصل خواهند شد. ترمینال مناسب باعث افزایش نظم داخل تابلو می ‌شود و عملیات تعمیر را ساده ‌تر می‌ کند.

11. فن و سیستم تهویه

تابلو برق در زمان کار گرما تولید می ‌کند و وجود فن باعث کاهش دمای داخل تابلو می‌ شود. همچنین، در تابلوهای بزرگ فیلتر هوا هم به کار می رود.

12. چراغ سیگنال

چراغ‌ های سیگنال وضعیت عملکرد تابلو را نمایش می دهند. از رایج ‌ترین رنگ‌ های چراغ های سیگنال می توان این سه مورد را نام برد:

• سبز: آماده به کار
• زرد: هشدار
• قرمز: خطا

13. کلیدهای فرمان

کلیدهای مختلفی از جمله استارت، استاپ، ریست، حالت سرویس و حالت تعمیر روی تابلو فرمان آسانسور نصب می ‌شوند.

شستی‌ها از تجهیزات مهم مدارهای فرمان هستند و برای آشنایی با ساختار و کاربرد آن‌ها می‌توانید مقاله شستی دوبل چیست؟ را مطالعه کنید.

چگونه نقشه تابلو برق آسانسور را بخوانیم؟

برای خواندن نقشه تابلو برق آسانسور ابتدا باید بخش‌های مختلف آن از یکدیگر تفکیک شوند. معمولاً نقشه از مدار قدرت، مدار فرمان، ورودی‌ها و خروجی‌های کنترلر و ترمینال‌ها تشکیل شده است. در مدار قدرت، مسیر انرژی را از ورودی برق تا موتور دنبال می‌کنیم و تجهیزاتی مانند کلید اصلی، کلید حفاظتی، کنتاکتور، درایو و موتور را شناسایی می‌کنیم. در مدار فرمان نیز باید مسیر ارسال و دریافت سیگنال‌ها بین کنترلر، سنسورها، قفل‌های ایمنی، شستی‌ها و سایر تجهیزات مشخص شود.

شماره‌گذاری سیم‌ها و ترمینال‌ها یکی از مهم‌ترین بخش‌های نقشه است؛ زیرا امکان پیدا کردن مسیر هر سیم را در زمان نصب و عیب‌یابی فراهم می‌کند. همچنین باید علائم اختصاری تجهیزات، شماره کنتاکت‌ها و وضعیت کنتاکت‌های باز و بسته به‌خوبی بررسی شوند. برای عیب‌یابی نیز بهتر است مسیر مدار از ورودی به خروجی مرحله‌به‌مرحله بررسی شود تا محل قطع سیگنال یا خطای عملکرد مشخص شود.

بررسی ساختار مدار قدرت آسانسور

مدار قدرت آسانسور وظیفه انتقال و کنترل انرژی الکتریکی مورد نیاز موتور را بر عهده دارد. این مدار معمولاً از ورودی برق سه‌فاز آغاز شده و پس از عبور از تجهیزات حفاظتی مانند کلید اصلی و MCCB، به تجهیزات کنترل موتور متصل می‌شود. در سیستم‌های مجهز به درایو، اینورتر وظیفه کنترل سرعت و شتاب موتور را بر عهده دارد و پارامترهای حرکت را تنظیم می‌کند. کنتاکتور، تجهیزات حفاظتی و ترمینال‌ها نیز متناسب با طراحی تابلو در مدار قرار می‌گیرند. انتخاب ظرفیت کلیدها، کابل‌ها و تجهیزات باید بر اساس جریان موتور، توان، نوع سیستم محرکه و الزامات ایمنی انجام شود.

مدار قدرت آسانسور وظیفه انتقال انرژی به موتور را بر عهده دارد و ترتیب تجهیزات اغلب به این صورت است:

برق سه‌ فاز → کلید اصلی → MCCB → کنتاکتور → بی‌ متال → اینورتر → موتور آسانسور

برای اطمینان از عملکرد صحیح کنتاکتور و تشخیص خرابی آن، روش‌های ارائه‌شده در مقاله تست سالم بودن کنتاکتور را بررسی کنید.

ساختار تابلو فرمان آسانسور

تابلو فرمان آسانسور به عنوان بخش هوشمند سیستم، اطلاعات را از تجهیزات مختلف (شستی طبقات، سنسور طبقات، سنسور سرعت، قفل درب، فتوسل، سنسور اضافه بار و کلیدهای ایمنی) دریافت می ‌کند. پس از پردازش اطلاعات، فرمان مورد نظر به موتور، ترمز، درب و سایر تجهیزات ارسال می‌ شود. برای انتخاب و تأمین تجهیزات برق صنعتی زیمنس، نمایندگی زیمنس با ارائه مشاوره تخصصی همراه پروژه‌های شماست.

خطاهای رایج در اجرای نقشه تابلو برق آسانسور

برخی اشتباهات باعث کاهش ایمنی یا افزایش خرابی سیستم می ‌شوند، از جمله:

• انتخاب نادرست ظرفیت فیوزها
• استفاده از کابل با سطح مقطع نامناسب
• سیم ‌کشی بدون شماره ‌گذاری
• ارت نامناسب
• جانمایی غیراصولی تجهیزات
• تهویه ناکافی تابلو
• استفاده از تجهیزات بی ‌کیفیت
• عدم رعایت فاصله بین مدار قدرت و مدار فرمان

به یاد داشته باشید که پیشگیری از این موارد باعث افزایش عمر تجهیزات و کاهش هزینه تعمیرات خواهد شد.

برای آشنایی بیشتر با اصول طراحی و عملکرد مدارهای فرمان تجهیزات فشار ضعیف، مقاله مدار فرمان کلید هوایی را نیز مطالعه کنید.

بررسی و تست تابلو برق آسانسور پیش از راه‌اندازی

پیش از برق‌دار کردن و راه‌اندازی آسانسور، تابلو برق باید به‌صورت مرحله‌ای بررسی شود. در مرحله اول، صحت سیم‌کشی، شماره‌گذاری سیم‌ها، محکم بودن اتصالات و تطابق مدار اجراشده با نقشه کنترل می‌شود. سپس اتصال ارت، وضعیت تجهیزات حفاظتی و جداسازی مناسب مدار قدرت و فرمان مورد بررسی قرار می‌گیرد. در مدار فرمان نیز عملکرد ورودی‌هایی مانند قفل درب، سنسورها، کلیدهای ایمنی و شستی توقف باید کنترل شود.

پس از بررسی‌های اولیه، ولتاژهای تغذیه و خروجی منبع تغذیه اندازه‌گیری شده و وضعیت کنترلر و درایو بررسی می‌شود. در صورت استفاده از اینورتر، پارامترهای موتور باید مطابق مشخصات پلاک موتور تنظیم شوند. همچنین جهت چرخش موتور، عملکرد ترمز، فرمان‌های حرکت و توقف و سیگنال‌های سنسورها باید به‌صورت کنترل‌شده آزمایش شوند. این مراحل باید توسط فرد متخصص و مطابق دستورالعمل سازنده و الزامات ایمنی انجام شود؛ زیرا خطای سیم‌کشی یا تنظیمات می‌تواند باعث عملکرد نادرست یا ایجاد خطر در زمان بهره‌برداری شود.

نتیجه‌گیری

نقشه تابلو برق آسانسور یکی از مهم‌ترین مدارک فنی برای طراحی، مونتاژ، نصب، راه‌اندازی و عیب‌یابی سیستم الکتریکی آسانسور است. شناخت مدار قدرت، مدار فرمان، تجهیزات حفاظتی و نحوه ارتباط کنترلر با اجزای مختلف، نقش مهمی در عملکرد ایمن و پایدار آسانسور دارد. با توجه به تفاوت سیستم‌های کششی، گیرلس و هیدرولیکی، تجهیزات و ساختار نقشه باید متناسب با مشخصات هر پروژه انتخاب شود.

همچنین رعایت اصول سیم‌کشی، حفاظت الکتریکی، شماره‌گذاری ترمینال‌ها و اجرای صحیح تست‌های پیش از راه‌اندازی می‌تواند احتمال خطا و خرابی را کاهش دهد. آزما صنعت نوین در این مقاله سعی کرد بتواند راهنمایی خوبی به شما عزیزان کرده باشد.

سوالات متداول

1. نقشه تابلو برق آسانسور شامل چه بخش‌هایی است؟

نقشه تابلو برق آسانسور معمولاً شامل مدار قدرت، مدار فرمان، ورودی‌ها و خروجی‌های کنترلر، سیم‌کشی تجهیزات و ترمینال‌های اتصال است. هر بخش مسیر و عملکرد تجهیزات مربوط به خود را مشخص می‌کند.

2. آیا نقشه تابلو برق همه آسانسورها یکسان است؟

خیر. ساختار نقشه به نوع سیستم حرکتی، نوع موتور، استفاده یا عدم استفاده از اینورتر، ظرفیت آسانسور، تعداد توقف‌ها و نوع کنترلر بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان یک نقشه ثابت را برای تمام پروژه‌ها استفاده کرد.

3. اینورتر در تابلو برق آسانسور چه وظیفه‌ای دارد؟

اینورتر یا درایو VVVF با کنترل فرکانس و ولتاژ ورودی موتور، سرعت و شتاب آن را تنظیم می‌کند. استفاده صحیح از آن می‌تواند باعث حرکت نرم‌تر کابین و توقف دقیق‌تر شود.

4. مهم‌ترین تجهیزات مدار قدرت آسانسور کدام‌اند؟

بسته به طراحی سیستم، تجهیزاتی مانند کلید اصلی، MCCB، کنتاکتور، تجهیزات حفاظت موتور، اینورتر، کابل‌های قدرت و ترمینال‌ها در مدار قدرت استفاده می‌شوند.

5. چرا شماره‌گذاری سیم‌ها و ترمینال‌ها در تابلو آسانسور اهمیت دارد؟

شماره‌گذاری صحیح باعث می‌شود مسیر هر سیم و اتصال در نقشه و داخل تابلو به‌سرعت شناسایی شود. این موضوع در زمان نصب، تست، عیب‌یابی و تعمیرات اهمیت زیادی دارد و احتمال خطای سیم‌کشی را کاهش می‌دهد.

6. آیا انتخاب تجهیزات تابلو برق آسانسور فقط بر اساس توان موتور انجام می‌شود؟

خیر. علاوه بر توان موتور، جریان نامی، نوع موتور، ولتاژ شبکه، نوع درایو، شرایط کاری، نوع حفاظت و مشخصات سایر تجهیزات نیز باید در انتخاب تجهیزات در نظر گرفته شوند.