تست سالم بودن کنتاکتور با مولتی متر در ۵ مرحله

کنتاکتور یکی از مهم‌ترین تجهیزات کنترلی در مدارهای قدرت و فرمان است. این قطعه وظیفه قطع و وصل جریان الکتریکی را بر عهده دارد و در راه ‌اندازی موتورهای الکتریکی، سیستم ‌های روشنایی صنعتی و بسیاری از تجهیزات اتوماسیون مورد استفاده قرار می ‌گیرد. بنابراین، عملکرد صحیح کنتاکتور نقش موثری بر پایداری و ایمنی سیستم دارد. به همین دلیل، آشنایی با روش‌ های عیب‌ یابی و تست سالم بودن کنتاکتور اهمیت زیادی دارد. مولتی متر یکی از ابزارهای کاربردی‌ برای بررسی وضعیت کنتاکتور است و با استفاده از آن می ‌توان سلامت بوبین، کنتاکت ‌ها و مسیرهای الکتریکی را ارزیابی کرد. به یاد داشته باشید انجام تست‌ های اصولی در مراحل اولیه علاوه بر شناسایی زودهنگام دلایل خرابی کنتاکتور، از آسیب به تجهیزات دیگر نیز جلوگیری می کند.

انتخاب کنتاکتور مناسب نیز به اندازه تست و عیب‌یابی آن اهمیت دارد. اگر در پروژه‌های صنعتی از تجهیزات اشنایدر استفاده می‌کنید، پیش از خرید باید مشخصات بوبین، جریان نامی، تعداد کنتاکت‌های کمکی و رده کاری کنتاکتور را بررسی کنید. برای آشنایی با مدل‌ها و مشخصات فنی، می‌توانید انواع کنتاکتور اشنایدر را بررسی کنید.

 

چرا کنتاکتور عمل نمی کند؟

عمل نکردن کنتاکتور همیشه به معنای خرابی خود قطعه نیست و ممکن است علت مشکل در مدار فرمان یا منبع تغذیه باشد. یکی از اولین مواردی که باید بررسی شود، رسیدن ولتاژ مناسب به ترمینال‌های بوبین است. اگر ولتاژ وجود نداشته باشد یا کمتر از مقدار نامی بوبین باشد، کنتاکتور نمی‌تواند به‌درستی عمل کند. قطع شدن سیم مدار فرمان، خرابی شستی، رله یا کنتاکت کمکی نیز می‌تواند مانع تحریک بوبین شود. در صورتی که ولتاژ مناسب به A1 و A2 برسد اما کنتاکتور جذب نشود، باید مقاومت بوبین و وضعیت مکانیزم داخلی بررسی شود. گیرکردن هسته متحرک، آلودگی، آسیب مکانیکی یا سوختن سیم‌پیچ از دیگر دلایل احتمالی هستند. همچنین اگر کنتاکتور جذب می‌شود اما بار متصل نمی‌شود، باید کنتاکت‌های اصلی و اتصالات ترمینال‌ها بررسی شوند. بنابراین، عیب‌یابی صحیح باید مرحله‌به‌مرحله و با اندازه‌گیری ولتاژ، مقاومت و پیوستگی کنتاکت‌ها انجام شود.

اهمیت بررسی سلامت و تست سالم بودن کنتاکتور

کنتاکتور در طول زمان تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار می ‌گیرد که می توانند موجب کاهش عمر مفید آن شوند. افزایش تعداد دفعات قطع و وصل، نوسانات ولتاژ، اضافه بار، گرد و غبار و رطوبت از رایج ترین این عوامل به شمار می آیند. در بسیاری از موارد، خرابی کنتاکتور باعث توقف خطوط تولید، از کار افتادن موتورهای صنعتی یا ایجاد اختلال در عملکرد تجهیزات می ‌شود. از نشانه‌ های خرابی کنتاکتور می توان به وصل نشدن مدار پس از تحریک بوبین، ایجاد صدای غیرعادی هنگام عملکرد، داغ شدن بیش از حد بدنه، قطع و وصل نامنظم مدار و افت ولتاژ در مسیر خروجی اشاره کرد. بهترین روش برای تشخیص دقیق علت مشکل، استفاده از مولتی متر و انجام تست ‌های مرحله ‌ای است.

در پروژه‌هایی که تجهیزات زیمنس مورد استفاده قرار گرفته‌اند، بررسی مشخصات کنتاکتور پیش از انتخاب یا جایگزینی قطعه ضروری است. ولتاژ بوبین، جریان کاری، تعداد پل‌ها و مشخصات کنتاکت‌های کمکی باید متناسب با مدار انتخاب شوند. برای بررسی مدل‌ها و کاربردهای این تجهیزات، می‌توانید مشخصات کنتاکتور زیمنس را نیز مطالعه کنید.

تست کنتاکتور با مولتی متر بدون برق چگونه انجام می شود؟

برای تست کنتاکتور با مولتی متر بدون برق ابتدا باید برق مدار به‌طور کامل قطع شود و با استفاده از مولتی متر از نبود ولتاژ در ترمینال‌ها اطمینان حاصل کنید. سپس کنتاکتور را از نظر ظاهری بررسی کرده و ترمینال‌های بوبین، کنتاکت‌های اصلی و کنتاکت‌های کمکی را شناسایی کنید. برای تست بوبین، مولتی متر را روی حالت مقاومت قرار داده و پراب‌ها را به ترمینال‌های A1 و A2 متصل کنید. وجود مقاومت مشخص نشان‌دهنده پیوستگی سیم‌پیچ است، درحالی‌که نمایش OL می‌تواند نشانه قطع شدن بوبین باشد. در ادامه، کنتاکت‌های اصلی و کمکی را در حالت عادی با حالت تحریک مقایسه کنید. کنتاکت NO باید در حالت عادی باز و هنگام تحریک بسته شود و کنتاکت NC رفتار معکوس داشته باشد. توجه داشته باشید که مقدار مقاومت بوبین به مدل و ولتاژ نامی کنتاکتور وابسته است و یک عدد ثابت برای تمام کنتاکتورها معیار مناسبی نیست.

نکات ایمنی قبل از شروع تست سالم بودن کنتاکتور

برای انجام تست سالم بودن کنتاکتور و پیش از هرگونه اندازه ‌گیری، باید برق ورودی کنتاکتور کاملاً قطع شود. سپس با استفاده از مولتی متر از نبود ولتاژ در ترمینال‌ ها اطمینان حاصل گردد. همچنین، استفاده از دستکش عایق و رعایت اصول ایمنی برق نیز ضروری است. بهتر است مشخصات فنی درج شده روی پلاک کنتاکتور را بررسی کنید. ذکر این نکته ضروری است که ولتاژ بوبین و نوع کنتاکت ‌ها اطلاعات مهمی برای انجام تست صحیح در اختیار شما قرار می‌ دهند.

مرحله اول: بررسی ظاهری کنتاکتور

اولین گام در تست سالم بودن کنتاکتور، بازرسی چشمی قطعه است، چرا که بسیاری از ایرادها بدون نیاز به اندازه ‌گیری قابل تشخیص هستند. در این مرحله تغییر رنگ یا سوختگی بدنه، ذوب شدن قسمت ‌های پلاستیکی، شل شدن پیچ ‌های ترمینال، آثار جرقه روی کنتاکت ‌ها و وجود گرد و غبار یا آلودگی شدید را بررسی نمایید. اگر آثار سوختگی شدید یا تغییر شکل مکانیکی مشاهده شود، احتمال خرابی کنتاکتور بسیار زیاد است. در چنین شرایطی معمولاً تعویض قطعه گزینه مناسب ‌تری نسبت به تعمیر خواهد بود.

مرحله دوم: تست بوبین کنتاکتور با مولتی متر

تست بوبین کنتاکتور یکی از مهم ‌ترین مراحل عیب ‌یابی محسوب می ‌شود، زیرا بخش زیادی از خرابی‌ های کنتاکتور به سوختن یا قطع شدن سیم ‌پیچ مربوط است. زمانی که ولتاژ به بوبین اعمال می‌ شود، میدان مغناطیسی ایجاد شده باعث جذب هسته متحرک و بسته شدن کنتاکت ‌ها می ‌شود.  برای انجام تست بوبین کنتاکتور مراحل زیر را انجام دهید:

• مولتی متر را روی حالت اندازه ‌گیری مقاومت قرار دهید.
• دو پراب را به ترمینال ‌های بوبین متصل کنید.
• مقدار مقاومت نمایش داده شده را بررسی کنید.

به طور کلی، در حالت عادی، بوبین دارای مقاومت مشخصی است و مقدار دقیق آن به ولتاژ و نوع کنتاکتور بستگی دارد. نتایج احتمالی تست بوبین کنتاکتور می تواند به این ترتیب باشد:

• نمایش عدد مشخص: بوبین سالم است.
• نمایشOL : سیم‌ پیچ قطع شده است.
• نمایش مقاومت بسیار کم: احتمال اتصال کوتاه در بوبین وجود دارد.

در برخی مدارهای راه‌اندازی موتور، عملکرد صحیح کنتاکتور به تجهیزات حفاظتی و کنترلی مدار فرمان نیز وابسته است. کنترل فاز یکی از تجهیزاتی است که برای پایش شرایط شبکه و جلوگیری از عملکرد نامناسب موتور مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین، در هنگام عیب‌یابی مدار فرمان، علاوه بر کنتاکتور باید نحوه عملکرد این تجهیزات نیز بررسی شود. برای آشنایی بیشتر با نحوه اتصال این تجهیز، می‌توانید راهنمای نصب کنترل فاز اشنایدر را مطالعه کنید.

مرحله سوم: بررسی کنتاکت ‌های اصلی

پس از اطمینان از سلامت بوبین، باید وضعیت کنتاکت ‌های قدرت بررسی شود. این کنتاکت ‌ها جریان اصلی بار را عبور می ‌دهند و در معرض فرسایش بیشتری قرار دارند. برای تست سالم بودن کنتاکتور در این مرحله لازم است:

• مولتی متر را روی حالت بیزر یا تست اتصال کوتاه قرار دهید.
• پراب ‌ها را به دو سر هر کنتاکت اصلی متصل کنید.
• وضعیت کنتاکتور را در حالت بدون تحریک بررسی نمایید.

در اکثر کنتاکتورهای استاندارد، کنتاکت ‌های اصلی در حالت عادی باز هستند. بنابراین، نباید پیوستگی بین دو سر آن ‌ها وجود داشته باشد. سپس، هسته متحرک را به صورت دستی فشار دهید یا در صورت امکان بوبین را تحریک کنید. در این حالت باید اتصال کامل بین دو سر کنتاکت برقرار شود. اگر مقاومت بالا باشد یا پیوستگی ایجاد نشود، احتمال خرابی کنتاکتور و فرسودگی کنتاکت ‌ها وجود دارد.

مرحله چهارم: تست کنتاکت ‌های کمکی

کنتاکت ‌های کمکی در مدار فرمان کاربرد دارند و برای ارسال سیگنال ‌های کنترلی استفاده می ‌شوند. به همین دلیل، خرابی این بخش می ‌تواند باعث عملکرد نامناسب مدار شود. کنتاکت‌ های کمکی به دو نوعNormally Open (NO) و Normally Closed (NC) تقسیم می‌ شوند و برای تست آن ها باید مراحل زیر را انجام دهید:

• مولتی متر را روی حالت تست پیوستگی قرار دهید.
• ترمینال ‌های کنتاکت کمکی را شناسایی کنید.
• مقدار مقاومت را در حالت عادی اندازه‌ گیری نمایید.
• هسته کنتاکتور را فعال کنید و دوباره اندازه‌ گیری را انجام دهید.

به طور کلی، کنتاکت NO باید در حالت عادی باز و هنگام تحریک بسته شود. کنتاکت NC نیز باید رفتار معکوس داشته باشد. در نتیجه، هرگونه اختلاف در این عملکرد می ‌تواند نشانه خرابی کنتاکتور باشد.

مرحله پنجم: اندازه ‌گیری ولتاژ عملکرد بوبین

هنگام تست سالم بودن کنتاکتور مواردی پیش می آید که در آن بوبین سالم است، اما ولتاژ کافی به آن نمی ‌رسد. در چنین شرایطی کنتاکتور عمل نمی ‌کند و تصور می ‌شود که قطعه خراب شده است. برای بررسی این موضوع مراحل زیر را دنبال نمایید:

1. برق مدار را وصل کنید.
2. مولتی متر را روی اندازه ‌گیری ولتاژ AC یا DC قرار دهید.
3. دو سر بوبین را اندازه‌ گیری کنید.
4. مقدار ولتاژ را با مقدار درج شده روی پلاک مقایسه نمایید.

اگر ولتاژ کمتر از مقدار استاندارد باشد، مشکل از مدار فرمان یا منبع تغذیه است. اگر ولتاژ مناسب باشد، اما کنتاکتور عمل نکند؛ احتمال خرابی بوبین یا مکانیزم داخلی وجود دارد. این مرحله، نقش مهمی در تشخیص دقیق علت خرابی دارد و از تعویض غیرضروری قطعات جلوگیری می ‌کند.

در تابلوهای برق صنعتی، عیب‌یابی یک تجهیز معمولاً بدون بررسی ارتباط آن با مدار فرمان و مدار قدرت کامل نمی‌شود. کلیدهای اتوماتیک موتوردار نیز دارای مدارهای کنترلی و مکانیزم‌های الکتریکی هستند که باید مطابق نقشه بررسی شوند. اگر در حال بررسی سیم‌کشی یا عملکرد موتور کلید اتوماتیک هستید، مشاهده نقشه موتور کلید اتوماتیک اشنایدر می‌تواند در شناسایی ترمینال‌ها و مسیرهای فرمان کمک‌کننده باشد.

چگونه بفهمیم بوبین کنتاکتور سوخته است؟

برای تشخیص سوختن بوبین کنتاکتور، ابتدا برق مدار را قطع کرده و ترمینال‌های بوبین، معمولاً A1 و A2، را شناسایی کنید. سپس مولتی متر را روی حالت اندازه‌گیری مقاومت قرار دهید و پراب‌ها را به دو سر بوبین متصل کنید. اگر مولتی متر مقدار مقاومت مشخصی را نشان دهد، سیم‌پیچ از نظر پیوستگی قطع نشده است؛ اما این نتیجه به‌تنهایی سلامت کامل بوبین را تأیید نمی‌کند. نمایش OL معمولاً نشان‌دهنده قطع بودن سیم‌پیچ است. از طرف دیگر، مقاومت غیرعادی و بسیار پایین می‌تواند نشانه آسیب یا اتصال کوتاه داخلی باشد. داغ شدن بیش از حد، بوی سوختگی، تغییر رنگ بدنه بوبین و عمل نکردن کنتاکتور نیز می‌توانند از نشانه‌های خرابی باشند. برای تشخیص دقیق‌تر باید ولتاژ نامی بوبین و مقدار ولتاژ واقعی دو سر آن نیز بررسی شود. در صورت وجود ولتاژ مناسب و سالم بودن مدار فرمان، اما عمل نکردن کنتاکتور، احتمال خرابی بوبین یا مکانیزم داخلی افزایش می‌یابد.

در عیب‌یابی کنتاکتور، نباید بلافاصله خرابی خود قطعه را علت مشکل در نظر گرفت؛ زیرا ایراد ممکن است در مدار فرمان یا مسیر تغذیه نیز وجود داشته باشد. بررسی ولتاژ بوبین و عملکرد کنتاکت‌ها می‌تواند به تفکیک خرابی کنتاکتور از مشکل مدار کمک کند. برای مطالعه یک راهنمای تخصصی درباره عیب‌یابی کنتاکتورها، می‌توانید راهنمای Schneider Electric درباره عیب‌یابی کنتاکتوری که بسته نمی‌شود را نیز مطالعه کنید.

تفسیر نتایج تست سالم بودن کنتاکتور

پس از انجام مراحل فوق، می ‌توان وضعیت کنتاکتور را ارزیابی کرد. به یاد داشته باشید که بررسی همزمان تمامی نتایج باعث می ‌شود تشخیص خرابی کنتاکتور با دقت بیشتری انجام شود. نتایج معمول تست سالم بودن کنتاکتور به شرح زیر هستند:

تفاوت خرابی بوبین و خرابی کنتاکت کنتاکتور

خرابی بوبین و خرابی کنتاکت‌های کنتاکتور علائم متفاوتی دارند و تشخیص صحیح آن‌ها می‌تواند از تعویض غیرضروری قطعه جلوگیری کند. در صورت خرابی بوبین، معمولاً کنتاکتور با اعمال فرمان جذب نمی‌شود و کنتاکت‌های اصلی و کمکی تغییر وضعیت نمی‌دهند. اندازه‌گیری مقاومت بین A1 و A2 نیز ممکن است قطع بودن سیم‌پیچ یا مقاومت غیرعادی را نشان دهد. در مقابل، در خرابی کنتاکت ممکن است بوبین به‌درستی عمل کند و هسته متحرک نیز جذب شود، اما جریان از کنتاکت اصلی عبور نکند یا کنتاکت در حالت مورد انتظار تغییر وضعیت ندهد. آثار سوختگی، سیاه‌شدن، خوردگی یا جوش‌خوردگی کنتاکت‌ها نیز می‌تواند نشانه فرسودگی باشد. بنابراین، برای تشخیص دقیق باید ابتدا عملکرد بوبین و سپس وضعیت کنتاکت‌های اصلی و کمکی بررسی شود. در برخی موارد نیز ممکن است بوبین و کنتاکت‌ها سالم باشند و ایراد از مدار فرمان یا منبع تغذیه باشد.

در تابلوهای فشار ضعیف، عملکرد تجهیزات قدرت به مدار فرمان و تجهیزات کنترلی مرتبط است. به همین دلیل، هنگام عیب‌یابی مدارهایی که از کلید هوایی استفاده می‌کنند، باید مسیر فرمان، بوبین‌ها، کنتاکت‌های کمکی و تجهیزات کنترلی نیز بررسی شوند. برای درک بهتر نحوه ارتباط این اجزا، می‌توانید مدار فرمان کلید هوایی اشنایدر را بررسی کنید.

تست کنتاکتور اشنایدر با مولتی متر

برای تست کنتاکتور اشنایدر با مولتی متر ابتدا برق مدار را کاملاً قطع کرده و مشخصات درج‌شده روی پلاک کنتاکتور را بررسی کنید. در مرحله اول، ترمینال‌های بوبین، کنتاکت‌های قدرت و کنتاکت‌های کمکی را مطابق شماره‌گذاری همان مدل شناسایی کنید. سپس با قرار دادن مولتی متر روی حالت مقاومت، پیوستگی بوبین را بررسی نمایید. در ادامه، کنتاکت‌های اصلی و کمکی را در حالت عادی و هنگام تحریک مقایسه کنید. کنتاکت‌های NO باید هنگام تحریک بسته شوند و کنتاکت‌های NC باید از حالت بسته به باز تغییر وضعیت دهند. در مرحله بعد، در صورت نیاز ولتاژ دو سر بوبین را در شرایط کاری اندازه‌گیری کرده و آن را با ولتاژ نامی درج‌شده روی پلاک مقایسه کنید. توجه داشته باشید که ساختار ترمینال‌ها و مشخصات الکتریکی در مدل‌های مختلف کنتاکتورهای اشنایدر ممکن است متفاوت باشد؛ بنابراین برای تفسیر دقیق نتایج، مشخصات فنی و نقشه همان مدل باید مبنای تست قرار گیرد.

سخن پایانی

تست سالم بودن کنتاکتور با مولتی متر، یکی از مهم ‌ترین روش‌های عیب ‌یابی در سیستم ‌های الکتریکی است. این فرآیند به تجهیزات پیچیده نیاز ندارد و با رعایت چند مرحله ساده می ‌توان وضعیت قطعه را ارزیابی کرد. به همین دلیل، آشنایی با روش ‌های اصولی تست سالم بودن کنتاکتور برای تکنسین ‌ها، برقکاران صنعتی و مسئولان نگهداری تجهیزات امری ضروری محسوب می ‌شود. مجموعه آزما صنعت نوین در این مقاله سعی داشت که به طور کامل مشکلات شما را حل کند.

سوالات متداول

۱. چگونه بوبین کنتاکتور را با مولتی متر تست کنیم؟

برای تست بوبین، ابتدا برق مدار را قطع کنید و ترمینال‌های A1 و A2 را شناسایی نمایید. مولتی متر را روی حالت اندازه‌گیری مقاومت قرار داده و پراب‌ها را به دو سر بوبین متصل کنید. نمایش OL معمولاً نشان‌دهنده قطع بودن سیم‌پیچ است و مقاومت غیرعادی پایین می‌تواند نشانه آسیب یا اتصال کوتاه باشد. مقدار مقاومت باید با مشخصات همان مدل کنتاکتور مقایسه شود.

۲. مقاومت بوبین کنتاکتور باید چند اهم باشد؟

مقاومت بوبین کنتاکتور عدد ثابتی برای تمام مدل‌ها نیست و به نوع کنتاکتور، ولتاژ نامی و طراحی بوبین بستگی دارد. به همین دلیل، به‌جای استفاده از یک مقدار عمومی، باید مقاومت اندازه‌گیری‌شده را با اطلاعات فنی همان کنتاکتور مقایسه کرد.

۳. چرا کنتاکتور با وجود سالم بودن بوبین عمل نمی کند؟

اگر بوبین از نظر پیوستگی سالم باشد اما کنتاکتور عمل نکند، باید ولتاژ دو سر A1 و A2، مدار فرمان، شستی‌ها، رله‌ها و کنتاکت‌های کمکی بررسی شوند. همچنین گیرکردن هسته متحرک یا وجود آلودگی و آسیب مکانیکی نیز می‌تواند مانع عملکرد صحیح کنتاکتور شود.

۴. چگونه کنتاکت اصلی کنتاکتور را با مولتی متر تست کنیم؟

ابتدا برق مدار را قطع کنید و مولتی متر را روی حالت تست پیوستگی قرار دهید. کنتاکت اصلی را در حالت بدون تحریک بررسی کنید؛ در کنتاکتورهای استاندارد معمولاً نباید پیوستگی وجود داشته باشد. سپس با تحریک کنتاکتور، بسته‌شدن کنتاکت و ایجاد مسیر الکتریکی را بررسی کنید. مقاومت بالا یا عدم پیوستگی در حالت وصل می‌تواند نشانه فرسودگی یا آسیب کنتاکت باشد.

۵. آیا می توان کنتاکتور را بدون برق با مولتی متر تست کرد؟

بله. تست مقاومت بوبین و بررسی پیوستگی کنتاکت‌های اصلی و کمکی را می‌توان پس از قطع کامل برق انجام داد. برای تست بوبین، پراب‌ها به A1 و A2 متصل می‌شوند و برای کنتاکت‌های NO و NC نیز وضعیت پیوستگی در حالت عادی و تحریک بررسی می‌شود. پیش از اندازه‌گیری باید از نبود ولتاژ در ترمینال‌ها اطمینان حاصل کرد.

۶. از کجا بفهمیم مشکل کنتاکتور است یا مدار فرمان؟

ابتدا باید ولتاژ دو سر بوبین را در شرایط کاری اندازه‌گیری کرد. اگر ولتاژ مناسب به A1 و A2 نمی‌رسد، احتمالاً مشکل از مدار فرمان، منبع تغذیه، سیم‌کشی یا تجهیزات کنترلی است. اگر ولتاژ مناسب وجود داشته باشد اما کنتاکتور جذب نشود، بررسی مقاومت بوبین و مکانیزم داخلی ضروری است. در صورت جذب کنتاکتور اما وصل نشدن بار، کنتاکت‌های اصلی و اتصالات آن‌ها باید بررسی شوند.