آموزش نصب کنترل فاز اشنایدر + نقشه سیم بندی
نصب کنترل فاز اشنایدر شامل اتصال سه فاز ورودی به ترمینالهای L1، L2 و L3، سیمبندی کنتاکت خروجی در مدار فرمان و تنظیم پارامترهای حفاظتی است. رعایت ترتیب فاز، بررسی ولتاژ ورودی و تست عملکرد رله پس از نصب، از مهمترین مراحل راهاندازی کنترل فاز اشنایدر محسوب میشود. قبل از نصب کنترل فاز اشنایدر در مدارهای سه فاز، حتی یک خطای کوتاه مدت مانند قطع یکی از فازها یا جابجایی ترتیب فازها، می تواند عملکرد الکتروموتور را مختل کند. در چنین شرایطی، ممکن است موتور با افزایش جریان، کاهش گشتاور یا افزایش دمای سیم پیچ مواجه شود.
به همین دلیل است که استفاده از رله کنترل فاز اشنایدر تنها یک تجهیز حفاظتی ساده محسوب نمی شود، بلکه بخشی از سیستم پایش وضعیت شبکه برق به شمار می آید. عملکرد صحیح این تجهیز به نحوه نصب کنترل فاز اشنایدر بستگی دارد. اتصال نادرست فازها، اشتباه در سیم کشی کنتاکت های خروجی یا اجرای غیراصولی سیم بندی کنترل فاز می تواند باعث شود دستگاه خطاهای شبکه را به درستی تشخیص ندهد و یا فرمان قطع مدار را در زمان مناسب صادر نکند. بنابراین، آشنایی با ترمینال های دستگاه، نحوه اتصال مدار فرمان و بررسی نقشه کنترل فاز، از مهم ترین مراحل راه اندازی این تجهیز در تابلوهای برق صنعتی محسوب می شود.

کنترل فاز اشنایدر چیست و چه وظیفه ای دارد؟
کنترل فاز دستگاهی است که وضعیت سه فاز ورودی را به صورت پیوسته بررسی می کند. این تجهیز علاوه بر کنترل شرایط مختلف شبکه، در صورت مشاهده خطا، فرمان قطع مدار را صادر می نماید. مهم ترین خطاهایی که توسط رله کنترل فاز اشنایدر تشخیص داده می شوند، عبارت است از:
- قطع شدن یکی از فازها
- جابجایی ترتیب فازها
- کاهش یا افزایش ولتاژ
- عدم تقارن ولتاژ بین فازها
- افت شدید ولتاژ لحظه ای
«برای خرید تجهیزات اورجینال اشنایدر و دریافت مشاوره فنی پیش از انتخاب محصول، با کارشناسان نمایندگی اشنایدر در ارتباط باشید.»
کالبد شکافی و بررسی تخصصی اجزای اصلی کنترل فاز اشنایدر
پیش از شروع نصب کنترل فاز اشنایدر، لازم است با ترمینال های دستگاه آشنا شوید. هر چند شماره ترمینال ها ممکن است در مدل های مختلف کمی تفاوت داشته باشند، اما ساختار کلی مشابه است. اجزای اصلی کنترل فاز اشنایدر شامل موارد زیر هستند:
- ترمینال های ورودی فاز: این ترمینال ها به طور معمول، با نامهایL1 ،L2 وL3 مشخص می شوند و سه فاز اصلی شبکه به این قسمت متصل خواهند شد.
- ترمینال های خروجی رله: این بخش اغلب شامل کنتاکت های با شماره های 15، 16 و 18 است. در حالت عادی از کنتاکت NO برای فرمان دادن به کنتاکتور استفاده می شود.
- ولوم های تنظیم: در برخی مدل ها، ولوم هایِ تنظیم حداقل ولتاژ، تنظیم حداکثر ولتاژ، تنظیم درصد عدم تقارن و تنظیم زمان تاخیر دیده می شوند.
همچنین برای اجرای صحیح نصب به تجهیزاتی نظیر کنترل فاز اشنایدر، کنتاکتور مناسب، فیوز یا کلید مینیاتوری حفاظتی، سیم افشان یا مفتولی استاندارد، ترمینال ریلی، پیچ گوشتی عایق و مولتی متر نیاز خواهید داشت.

جدول ترمینال های کنترل فاز اشنایدر
آشنایی با ترمینالهای کنترل فاز اشنایدر یکی از مهمترین پیشنیازهای اجرای صحیح سیمکشی و راهاندازی این تجهیز حفاظتی است. هر ترمینال وظیفه مشخصی در دریافت اطلاعات شبکه یا ارسال فرمان به مدار فرمان دارد و هرگونه اشتباه در اتصال آنها میتواند عملکرد رله را مختل کند. در اغلب مدلهای کنترل فاز اشنایدر، سه ترمینال اصلی با نامهای L1، L2 و L3 برای اتصال فازهای ورودی در نظر گرفته شدهاند. این ترمینالها وظیفه پایش توالی فاز، افت ولتاژ، افزایش ولتاژ و عدم تقارن ولتاژ را بر عهده دارند. دستگاه پس از بررسی وضعیت این سه فاز، نتیجه را از طریق کنتاکت خروجی به مدار فرمان منتقل میکند.
بخش خروجی معمولا شامل سه ترمینال 15، 16 و 18 است. ترمینال 15 به عنوان COM یا مشترک شناخته میشود. ترمینال 18 به صورت NO یا Normally Open عمل میکند و در شرایط سالم شبکه فعال میشود. ترمینال 16 نیز به صورت NC یا Normally Closed در مدارهای هشدار و آلارم کاربرد دارد.
| شماره ترمینال | نام ترمینال | نوع اتصال | وظیفه | وضعیت عملکرد |
|---|---|---|---|---|
| L1 | فاز R | ورودی | دریافت فاز اول | پایش ولتاژ |
| L2 | فاز S | ورودی | دریافت فاز دوم | پایش ولتاژ |
| L3 | فاز T | ورودی | دریافت فاز سوم | پایش ولتاژ |
| 15 | COM | خروجی مشترک | تغذیه مدار فرمان | مشترک |
| 16 | NC | خروجی بسته | هشدار و آلارم | در خطا فعال |
| 18 | NO | خروجی باز | فرمان کنتاکتور | در حالت سالم فعال |
| LED Power | نمایشگر | وضعیت | نمایش برق ورودی | روشن |
| LED Fault | نمایشگر | وضعیت | نمایش خطا | روشن در خطا |
| Delay | تنظیم | پارامتر | تنظیم تاخیر وصل | قابل تنظیم |
| Umax | تنظیم | پارامتر | ولتاژ حداکثر | قابل تنظیم |
| Umin | تنظیم | پارامتر | ولتاژ حداقل | قابل تنظیم |
| Asymmetry | تنظیم | پارامتر | عدم تقارن فاز | قابل تنظیم |
نقشه سیم بندی کنترل فاز اشنایدر + مدار فرمان
در یک مدار استاندارد، سه فاز ورودی پس از عبور از تجهیزات حفاظتی به ترمینال های ورودی رله کنترل فاز اشنایدر متصل می شوند. این رله وضعیت ولتاژ، توالی فازها و وجود هر سه فاز را به صورت مداوم بررسی می کند. در صورت تایید شرایط شبکه، کنتاکت خروجی رله فعال می شود و مدار فرمان کنتاکتور را برقرار می کند. نمونه ساده ای از نقشه کنترل فاز به شکل زیر است. با توجه به نمونه پایین، سیم بندی کنترل فاز به این صورت انجام می شود که خروجی NO به صورت سری در مدار فرمان کنتاکتور قرار می گیرد. هرگونه خطا در شبکه سه فاز باعث باز شدن کنتاکت خروجی و قطع تغذیه بوبین کنتاکتور خواهد شد.

مدار فرمان کنترل فاز اشنایدر یکی از مهمترین بخشهای سیستم حفاظت موتورهای سهفاز است که وظیفه دارد قبل از وصل کنتاکتور، وضعیت شبکه برق را بررسی کند. این رله با کنترل پارامترهایی مانند توالی فاز، قطع فاز، عدم تقارن ولتاژ، افت ولتاژ و افزایش ولتاژ، از راهاندازی تجهیزات در شرایط نامناسب جلوگیری میکند. در یک مدار فرمان استاندارد، کنتاکت خروجی کنترل فاز به صورت سری با بوبین کنتاکتور قرار میگیرد؛ بنابراین تنها زمانی که تمامی شرایط شبکه در محدوده مجاز باشد، رله خروجی را فعال کرده و فرمان وصل کنتاکتور صادر میشود.
اجزای اصلی مدار فرمان کنترل فاز اشنایدر
- اتصال سه فاز ورودی به ترمینالهای رله کنترل فاز
- قرار گرفتن کنتاکت خروجی رله در مسیر بوبین کنتاکتور
- استفاده از فیوز یا کلید حفاظتی مناسب در مدار فرمان
- بررسی توالی صحیح فازها قبل از راهاندازی موتور
- حفاظت در برابر قطع فاز، افت ولتاژ، افزایش ولتاژ و عدم تقارن ولتاژ
- امکان تنظیم زمان تأخیر وصل و قطع در مدلهای قابل تنظیم
- تست عملکرد مدار پس از نصب برای اطمینان از عملکرد صحیح سیستم حفاظتی
آموزش گام به گام مراحل نصب کنترل فاز اشنایدر
مراحل نصب کنترل فاز اشنایدر به این ترتیب است:
- قطع برق تابلو: ابتدا کلید اصلی تابلو را قطع کنید. سپس، با استفاده از مولتی متر نبود ولتاژ را بررسی نمایید.
- نصب دستگاه: دستگاه را در محل مناسب داخل تابلو قرار دهید (بیشتر مدل های اشنایدر روی ریل DIN نصب می شوند).
- اتصال فازهای ورودی: در این مرحله، سه فاز شبکه را به ترمینال های L1،L2 و L3 متصل کنید. توجه داشته باشید که ترتیب فازها در این مرحله اهمیت دارد. اگر ترتیب فازها اشتباه باشد، کنترل فاز خطای جابجایی فاز را تشخیص خواهد داد.
- اتصال خروجی رله: پس از بررسی وضعیت فازها، کنترل فاز از طریق کنتاکت خروجی فرمان صادر می کند. اغلب سیم فاز مدار فرمان وارد ترمینال COM می شود و از ترمینال NO به بوبین کنتاکتور متصل می گردد. در این حالت زمانی که شرایط شبکه مناسب باشد، کنتاکت NO وصل شده و کنتاکتور فعال می شود.
- اتصال بوبین کنتاکتور: خروجی کنترل فاز به صورت سری در مدار فرمان کنتاکتور قرار می گیرد. در نتیجه، هرگاه خطایی در شبکه رخ دهد، رله کنترل فاز اشنایدر مدار فرمان را قطع می کند و کنتاکتور آزاد می شود.
«برای دریافت مشخصات فنی، کاربردها و قیمت روز و خرید کنترل فاز اشنایدر، صفحه اختصاصی این محصول مشاهده کنید.»

تجربه عملی نصب کنترل فاز اشنایدر در تابلو برق صنعتی
در ظاهر، نصب رله کنترل فاز اشنایدر تنها به اتصال سه فاز ورودی، تغذیه رله و سیمبندی خروجی محدود میشود؛ اما در پروژههای صنعتی، عملکرد صحیح این تجهیز به جزئیات اجرای تابلو برق بستگی دارد. در بسیاری از تابلوهای فرمان موتور، کمپرسور، پمپ، چیلر و خطوط تولید مشاهده شده است که اشکال در سیمبندی، کیفیت نامناسب ولتاژ شبکه یا تنظیمات نادرست، باعث عملکرد غیرعادی رله میشود؛ در حالی که خود تجهیز کاملاً سالم است.
پیش از نصب، توصیه میشود ولتاژ هر سه فاز با مولتیمتر اندازهگیری شده و از قرار داشتن آن در محدوده مجاز اطمینان حاصل شود. همچنین ترتیب صحیح فازها باید بررسی شود، زیرا اغلب رلههای کنترل فاز اشنایدر در صورت تشخیص توالی نادرست، اجازه وصل کنتاکت خروجی را نمیدهند. پس از پایان سیمبندی نیز بهتر است عملکرد رله با شبیهسازی شرایطی مانند قطع یک فاز یا کاهش ولتاژ آزمایش شود تا از صحت عملکرد مدار فرمان اطمینان حاصل گردد.

در ادامه به سوالات و مشکلات رایج در نصب کنترل فاز می پردازیم:
-
در پروژههای واقعی معمولاً کدام خطاها رخ میدهد؟
در پروژههای اجرایی، بخش قابل توجهی از مشکلات به خرابی رله مربوط نیست، بلکه ناشی از خطاهای نصب یا شرایط نامناسب شبکه برق است. یکی از رایجترین موارد، جابهجایی ترتیب فازها است که باعث میشود رله خروجی را فعال نکند. همچنین مشاهده شده است که اتصال اشتباه کنتاکت خروجی به مدار فرمان کنتاکتور، باعث میشود موتور حتی با وجود سالم بودن رله راهاندازی نشود.
از دیگر خطاهای متداول میتوان به انتخاب نادرست ولتاژ تغذیه رله، استفاده از سیمهای با سطح مقطع نامناسب، شل بودن پیچ ترمینالها و نصب رله در محیطهای دارای لرزش یا دمای بالا اشاره کرد. این موارد ممکن است باعث ایجاد افت ولتاژ لحظهای، گرم شدن ترمینالها یا عملکرد ناپایدار تجهیز شوند. در برخی تابلوهای قدیمی نیز مشاهده میشود که نول مشترک چند مدار بهدرستی اجرا نشده است. این موضوع میتواند باعث اندازهگیری اشتباه ولتاژ توسط رله و در نتیجه قطع غیرضروری مدار شود. بنابراین قبل از تعویض کنترل فاز، بهتر است ابتدا سیمبندی و شرایط شبکه برق بررسی شود.
-
رایجترین اشتباه نصابها چیست؟
یکی از اشتباهات متداول، نصب رله بدون مطالعه دفترچه راهنمای همان مدل است. هرچند عملکرد کلی رلههای کنترل فاز مشابه است، اما شماره ترمینالها، نحوه تنظیم تأخیر زمانی و محدوده ولتاژ در مدلهای مختلف تفاوت دارد و بیتوجهی به این موضوع میتواند منجر به سیمبندی اشتباه شود. اشتباه رایج دیگر، عدم بررسی ترتیب فاز قبل از راهاندازی است. بسیاری از نصابها تصور میکنند با جابهجا کردن دو سیم خروجی موتور مشکل برطرف میشود، در حالی که ابتدا باید از صحیح بودن توالی فاز در ورودی کنترل فاز اطمینان حاصل شود. تنظیم نامناسب زمان تأخیر نیز از خطاهای رایج است. اگر زمان تأخیر بیش از حد کم انتخاب شود، نوسانات کوتاهمدت شبکه ممکن است باعث قطع بیمورد مدار شوند. در مقابل، اگر این زمان بیش از حد زیاد باشد، حفاظت تجهیزات در برابر افت یا قطع فاز با تأخیر انجام خواهد شد.
-
اگر LED خطا کنترل فاز روشن شد چه کنیم؟
روشن شدن LED خطا به معنی خرابی رله نیست. این نشانگر تنها اعلام میکند که رله یکی از شرایط حفاظتی تعریفشده را تشخیص داده است. بنابراین اولین اقدام، بررسی وضعیت شبکه برق و سیمبندی ورودی است. ابتدا ولتاژ بین هر دو فاز اندازهگیری شود و اختلاف ولتاژ با محدوده مجاز درجشده در کاتالوگ مقایسه گردد. سپس ترتیب فازها کنترل شود تا از صحیح بودن توالی آنها اطمینان حاصل شود.
در صورت سالم بودن شبکه، وضعیت اتصالات ترمینالها، پیچهای اتصال و کیفیت سیمبندی نیز بررسی گردد. اگر رله دارای قابلیت تنظیم حساسیت یا زمان تأخیر باشد، این پارامترها باید با شرایط واقعی شبکه تطبیق داده شوند. در بسیاری از موارد، تنظیم صحیح زمان تأخیر باعث حذف خطاهای ناشی از نوسانات لحظهای میشود. تنها زمانی که تمامی این موارد بررسی شده و همچنان LED خطا روشن باقی بماند، احتمال وجود ایراد در خود تجهیز مطرح خواهد بود.
-
چه خطاهایی باعث تریپ اشتباه میشوند؟
عملکرد غیرضروری یا اصطلاحاً False Trip معمولاً نتیجه ترکیب شرایط شبکه و نحوه اجرای تابلو است. یکی از مهمترین عوامل، افت ولتاژ لحظهای ناشی از راهاندازی موتورهای بزرگ یا بارهای سنگین است. اگر رله حساسیت بالایی داشته باشد، این افت ولتاژ میتواند بهعنوان خطا تشخیص داده شود. وجود هارمونیک در شبکه، بهویژه در تابلوهای مجهز به اینورتر و درایوهای فرکانس متغیر، نیز ممکن است بر عملکرد برخی رلهها اثر بگذارد. علاوه بر این، شل بودن اتصالات، اکسید شدن ترمینالها، استفاده از کابلهای نامناسب یا نویز الکترومغناطیسی ناشی از کابلهای قدرت میتواند باعث اندازهگیری نادرست ولتاژ شود.

تنظیمات کنترل فاز اشنایدر چگونه انجام میشود؟
یکی از مهمترین مراحل پس از نصب کنترل فاز اشنایدر، تنظیم صحیح پارامترهای حفاظتی دستگاه است. اگر تنظیمات کنترل فاز به درستی انجام نشود، ممکن است رله در شرایط عادی به اشتباه مدار را قطع کند یا در زمان بروز خطا نتواند به موقع از تجهیزات محافظت نماید. بیشتر مدلهای کنترل فاز اشنایدر دارای ولومها یا کلیدهای تنظیم برای تعیین محدوده ولتاژ، عدم تقارن فاز و زمان تأخیر هستند. اولین پارامتر قابل تنظیم، حداقل ولتاژ (Under Voltage) است. این مقدار مشخص میکند در صورت افت ولتاژ تا چه سطحی، کنترل فاز مدار را قطع کند. پارامتر بعدی حداکثر ولتاژ (Over Voltage) است که برای محافظت از تجهیزات در برابر افزایش ولتاژ شبکه استفاده میشود.
در بسیاری از مدلها امکان تنظیم درصد عدم تقارن فاز نیز وجود دارد. عدم تقارن ولتاژ بین فازها یکی از عوامل اصلی افزایش جریان و داغ شدن الکتروموتورها محسوب میشود. به همین دلیل توصیه میشود این مقدار متناسب با شرایط شبکه تنظیم شود. پارامتر مهم دیگر، زمان تأخیر وصل یا Delay Time است. این زمان باعث میشود پس از بازگشت شرایط عادی شبکه، کنترل فاز با چند ثانیه تأخیر مدار را وصل کند. این ویژگی از قطع و وصلهای مکرر در زمان نوسانات شبکه جلوگیری میکند.
| پارامتر | مقدار پیشنهادی | کاربرد |
|---|---|---|
| Under Voltage | 340V تا 360V | حفاظت افت ولتاژ |
| Over Voltage | 410V تا 440V | حفاظت افزایش ولتاژ |
| عدم تقارن فاز | 5 تا 10 درصد | حفاظت موتور |
| Delay On | 3 تا 10 ثانیه | جلوگیری از قطع و وصل مکرر |
| Delay Off | 0.1 تا 1 ثانیه | واکنش سریع به خطا |
| کنترل توالی فاز | فعال | جلوگیری از چرخش معکوس |
| کنترل قطع فاز | فعال | حفاظت موتور |
| کنترل افت لحظهای | فعال | پایداری سیستم |
| کنترل ولتاژ نامتعادل | فعال | افزایش عمر موتور |
| رنج ولتاژ کاری | 208 تا 480 ولت | مطابق مدل دستگاه |
چگونه از سالم بودن کنترل فاز اشنایدر مطمئن شویم؟
پس از نصب کنترل فاز یا در زمان سرویس دورهای تابلو برق، یکی از سوالات رایج این است که چگونه میتوان از سالم بودن کنترل فاز اشنایدر اطمینان حاصل کرد. بررسی سلامت این تجهیز اهمیت زیادی دارد، زیرا خرابی آن میتواند باعث از کار افتادن سیستم حفاظتی و آسیب به تجهیزات گرانقیمت شود. اولین روش، بررسی وضعیت چراغهای LED روی دستگاه است. اکثر مدلهای کنترل فاز اشنایدر دارای نشانگرهای وضعیت فاز، خطا و عملکرد رله هستند. روشن بودن چراغهای مربوط به سه فاز نشاندهنده دریافت صحیح ولتاژ ورودی است.
مرحله بعدی تست خروجی رله است. در شرایط عادی شبکه باید کنتاکت خروجی NO فعال شود و بوبین کنتاکتور برقدار گردد. این موضوع را میتوان با مولتیمتر یا تستر بررسی کرد. یکی دیگر از روشهای موثر، شبیهسازی خطا است. به عنوان مثال میتوان یکی از فازها را به صورت کنترلشده قطع کرد. در این حالت کنترل فاز باید خطا را تشخیص داده و مدار فرمان را قطع نماید. همچنین میتوان جابجایی دو فاز را آزمایش کرد تا عملکرد تشخیص توالی فاز بررسی شود.
| خطا | علت احتمالی | روش تست | راه حل |
|---|---|---|---|
| دستگاه روشن نمیشود | عدم وجود ولتاژ ورودی | مولتی متر | بررسی فیوز و برق ورودی |
| چراغ فاز خاموش است | قطع یکی از فازها | اندازه گیری ولتاژ | رفع قطعی فاز |
| خطای Phase Sequence | جابجایی فازها | تست توالی فاز | جابجایی دو فاز |
| کنتاکتور وصل نمیشود | خرابی خروجی رله | تست NO و COM | بررسی خروجی |
| قطع و وصل مداوم | تنظیم نادرست ولتاژ | کنترل تنظیمات | اصلاح پارامترها |
| خطای عدم تقارن | اختلاف ولتاژ فازها | اندازه گیری ولتاژ | اصلاح شبکه |
| خروجی دائم قطع است | خرابی داخلی رله | تست عملکرد | تعویض دستگاه |
| خطای Under Voltage | افت ولتاژ شبکه | اندازه گیری ولتاژ | اصلاح منبع تغذیه |
| خطای Over Voltage | افزایش ولتاژ | اندازه گیری ولتاژ | استفاده از استابلایزر |
| عملکرد نامنظم | شل بودن اتصالات | بازدید ترمینالها | محکم کردن اتصالات |
عیب یابی تخصصی کنترل فاز اشنایدر
عیبیابی کنترل فاز اشنایدر یکی از مهارتهای مهم برای تکنسینهای برق صنعتی است. در فرآیند عیبیابی، بهتر است به جای تعویض فوری رله، مراحل بررسی بهصورت منظم انجام شود. ابتدا ولتاژ و ترتیب فازها کنترل گردد، سپس سلامت فیوزها، سیمبندی و مدار فرمان بررسی شود. در مرحله بعد، وضعیت کنتاکتور، بوبین و تجهیزات متصل به خروجی رله ارزیابی شود. بسیاری از خطاهای مشاهده شده در تابلو برق، به خرابی دستگاه مربوط نیست و در واقع ناشی از مشکلات سیمکشی یا شرایط نامناسب شبکه است. یکی از رایجترین مشکلات، روشن نشدن چراغهای فاز است.
در این شرایط باید ولتاژ هر سه فاز با مولتیمتر اندازهگیری شود. قطع بودن یکی از فازها یا خرابی فیوز میتواند علت اصلی این مشکل باشد. گاهی تمامی فازها وجود دارند اما دستگاه همچنان خطای توالی فاز نمایش میدهد. در این حالت احتمال جابجایی ترتیب فازهای L1 ،L2 و L3 وجود دارد. با جابجا کردن دو فاز معمولا مشکل برطرف میشود. از دیگر خطاهای متداول میتوان به فعال نشدن کنتاکتور اشاره کرد. در این شرایط لازم است خروجی رله کنترل فاز، مدار فرمان، بوبین کنتاکتور و اتصالات ترمینالها بررسی شوند.
| مشکل مشاهدهشده | علت احتمالی | راهکار پیشنهادی |
| رله وصل نمیشود | توالی فاز اشتباه است | ترتیب فازها را اصلاح کنید. |
| LED خطا روشن است | افت یا عدم تعادل ولتاژ | ولتاژ سه فاز را اندازهگیری کنید. |
| کنتاکتور عمل نمیکند | سیمبندی خروجی اشتباه است | مدار فرمان و کنتاکت خروجی را بررسی کنید. |
| قطع و وصل مکرر | زمان تأخیر کم یا نوسان شبکه | زمان تأخیر را افزایش داده و کیفیت برق را بررسی کنید. |
| عملکرد ناپایدار | شل بودن ترمینالها یا نویز الکتریکی | اتصالات را محکم کرده و مسیر کابلها را اصلاح کنید. |
«انتخاب صحیح کنتاکتور در کنار رله کنترل فاز، نقش مهمی در حفاظت موتور دارد؛ مدلهای مختلف کنتاکتور اشنایدر را بررسی کنید.»
مقایسه جامع کنترل فاز و کنترل بار به صورت مهندسی
کنترل فاز و کنترل بار هر دو از تجهیزات حفاظتی پرکاربرد در تابلوهای برق هستند، اما وظایف و عملکرد آنها تفاوتهای اساسی با یکدیگر دارد. شناخت این تفاوتها به انتخاب صحیح تجهیز حفاظتی کمک میکند. کنترل فاز وظیفه نظارت بر کیفیت برق سه فاز را بر عهده دارد. این دستگاه خطاهایی مانند قطع فاز، جابجایی فاز، افت ولتاژ، افزایش ولتاژ و عدم تقارن ولتاژ را تشخیص میدهد. در صورت بروز هر یک از این خطاها، کنترل فاز مدار فرمان را قطع کرده و از آسیب به الکتروموتور جلوگیری میکند.
در مقابل، کنترل بار برای نظارت بر میزان جریان مصرفی طراحی شده است. این تجهیز زمانی عمل میکند که جریان مصرفکننده از مقدار تنظیم شده بیشتر یا کمتر شود. کنترل بار معمولا برای حفاظت پمپها، کمپرسورها و تجهیزات مکانیکی کاربرد دارد. از نظر محل اندازهگیری نیز تفاوت وجود دارد. کنترل فاز ولتاژ شبکه را بررسی میکند، در حالی که کنترل بار بر اساس جریان عبوری از مدار تصمیمگیری میکند. همچنین کنترل بار معمولا دارای ترانس جریان (CT) است اما کنترل فاز به صورت مستقیم به فازهای شبکه متصل میشود.

اصول مهم در سیم بندی کنترل فاز + جلوگیری از خسارت
اجرای صحیح سیم بندی کنترل فاز تاثیر مستقیمی بر عملکرد حفاظتی سیستم دارد. به همین دلیل، رعایت نکات زیر در زمان انجام سیم بندی برای کنترل فاز اهمیت دارد:
- استفاده از سیم با سطح مقطع مناسب: سیم های مدار فرمان باید متناسب با جریان طراحی شوند. استفاده از سیم های بسیار نازک احتمال قطعی و افت ولتاژ را افزایش می دهد.
- محکم کردن ترمینال ها: یکی از دلایل رایج بروز خطا در تابلوهای برق، شل بودن اتصالات است. پس از پایان سیم بندی کنترل فاز، تمامی پیچ های ترمینال باید مجدداً بررسی شوند.
- تفکیک مدار قدرت و فرمان: عبور سیم های فرمان در کنار کابل های قدرت می تواند باعث ایجاد نویز شود. بنابراین، بهتر است مسیرهای سیم کشی از یکدیگر جدا باشند.
- استفاده از شماره سیم: در پروژه های صنعتی بزرگ، شماره گذاری سیم ها باعث تسهیل تعمیرات و عیب یابی خواهد شد.
«برای محافظت از الکتروموتور در برابر اضافه بار، آشنایی با انواع کلید حرارتی اشنایدر ضروری است.»

پرکاربردترین مدل های کنترل فاز اشنایدر
اشنایدر الکتریک یکی از معتبرترین تولیدکنندگان تجهیزات حفاظتی و اتوماسیون صنعتی در جهان است و انواع مختلفی از رلههای کنترل فاز را برای کاربردهای صنعتی ارائه میکند. انتخاب مدل مناسب به نوع پروژه، ولتاژ شبکه و امکانات مورد نیاز بستگی دارد. یکی از شناختهشدهترین خانوادههای کنترل فاز اشنایدر، سری Zelio Control است. این سری برای پایش ولتاژ، توالی فاز، قطع فاز و عدم تقارن طراحی شده و در تابلوهای برق صنعتی کاربرد گستردهای دارد.
-
کنترل فاز اشنایدر RM17TG20
رله کنترل فاز تک چراغ اشنایدر RM17TG20 یکی از مدلهای پرکاربرد اشنایدر الکتریک برای حفاظت از شبکههای سه فاز در برابر خطاهای ولتاژی و توالی فاز است. این مدل بهصورت مداوم وضعیت سه فاز را بررسی کرده و در صورت بروز خطاهایی مانند قطع فاز، جابجایی فاز، افت ولتاژ یا افزایش ولتاژ، فرمان قطع مدار را صادر میکند.
-
کنترل فاز اشنایدر RM17TE00
رله کنترل فاز سه چراغ اشنایدر RM17TE00 از سری رلههای کنترل فاز اشنایدر برای نظارت بر وضعیت ولتاژ و توالی فاز در شبکههای سه فاز طراحی شده است. این تجهیز با تشخیص سریع خطاهایی مانند قطع فاز، عدم تقارن ولتاژ و جابجایی فاز، از الکتروموتورها و تجهیزات حساس صنعتی محافظت میکند.
-
کنترل فاز اشنایدر RM35TF30
رله کنترل فاز پنج چراغ اشنایدر RM35TF30 یکی از مدلهای حرفهای و پیشرفته اشنایدر الکتریک برای حفاظت کامل شبکههای سه فاز است. این مدل قابلیت تشخیص قطع فاز، توالی نادرست فازها، عدم تقارن ولتاژ و افت یا افزایش ولتاژ را با دقت بالا دارد. RM35TF30 به دلیل امکانات تنظیم گسترده، در صنایع حساس و خطوط تولیدی که پایداری برق اهمیت زیادی دارد، کاربرد فراوانی پیدا کرده است.
| مدل | سری | ولتاژ کاری | کنترل قطع فاز | کنترل توالی فاز | کنترل عدم تقارن | تنظیم تاخیر | کاربرد |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| RM17TG20 | Zelio Control | سه فاز | ✅ | ✅ | ✅ | ✅ | تابلوهای صنعتی |
| RM17TE00 | Zelio Control | سه فاز | ✅ | ✅ | ✅ | محدود | موتورهای صنعتی |
| RM35TF30 | Zelio Control | سه فاز | ✅ | ✅ | ✅ | پیشرفته | صنایع حساس |
| RM35TE60 | Zelio Control | سه فاز | ✅ | ✅ | ✅ | پیشرفته | خطوط تولید |
| RM35LM33MW | Zelio Control | چند منظوره | ✅ | ✅ | ✅ | حرفهای | اتوماسیون صنعتی |
| RM22TG20 | Zelio Control | تک فاز و سه فاز | محدود | ✅ | ❌ | دارد | پروژههای سبک |
کاتالوگ رسمی کنترل فاز Schneider Electric
برای اطلاع از مشخصات فنی، نحوه سیمبندی، محدوده ولتاژ کاری، تنظیمات حفاظتی و شرایط بهرهبرداری، بهترین مرجع کاتالوگ رسمی منتشرشده توسط Schneider Electric است. این کاتالوگ اطلاعاتی مانند دیاگرام سیمبندی، مشخصات ترمینالها، زمانهای تأخیر، کلاس حفاظتی، شرایط نصب و مشخصات الکتریکی هر مدل را ارائه میدهد و مبنای اصلی طراحی و اجرای صحیح مدارهای فرمان محسوب میشود. پیش از نصب یا راهاندازی، توصیه میشود کاتالوگ دقیق همان مدل کنترل فاز بررسی شود؛ زیرا ممکن است نحوه سیمبندی یا تنظیمات بین مدلهای مختلف تفاوت داشته باشد.
دفترچه راهنمای Harmony Control Relay علاوه بر مشخصات فنی، شامل دستورالعمل نصب، تنظیم پارامترها، نحوه تست عملکرد، شرایط محیطی مجاز و راهنمای عیبیابی است. این مستند توسط شرکت Schneider Electric تهیه شده و معتبرترین منبع برای نصب و بهرهبرداری صحیح رلههای کنترل فاز سری Harmony به شمار میرود. برای مشاهده دفترچه راهنما و دانلود کاتالوگ کنترل فاز اشنایدر می توانید با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
خطاهای رایج هنگام نصب کنترل فاز اشنایدر
از مهم ترین خطاهای نصب کنترل فاز اشنایدر می توان به این موارد اشاره کرد:
- جابجایی فازها: یکی از رایج ترین اشتباهات در نصب کنترل فاز اشنایدر اتصال نادرست فازها است. در این شرایط، دستگاه اجازه راه اندازی سیستم را نمی دهد.
- اتصال اشتباه خروجی رله: گاهی تکنسین به جای کنتاکت NO از NC استفاده می کند. این اشتباه باعث عملکرد معکوس مدار فرمان می شود.
- عدم اتصال صحیح بوبین کنتاکتور: در صورت وجود قطعی در مدار فرمان، حتی با سالم بودن کنترل فاز نیز کنتاکتور فعال نخواهد شد.
- تنظیم نادرست ولتاژ: تنظیم بیش از حد حساس دستگاه می تواند منجر به قطع های مکرر شود. به همین دلیل، پارامترها باید مطابق مشخصات شبکه تنظیم شوند.
«در آزما صنعت نوین میتوانید مجموعه کاملی از تجهیزات برق صنعتی، اتوماسیون و محصولات اشنایدر و زیمنس را مشاهده و مقایسه کنید.»

کنترل فاز اشنایدر بهتر است یا زیمنس؟
کنترل فاز اشنایدر و کنترل فاز زیمنس هر دو از برندهای معتبر صنعت برق هستند و از نظر کیفیت ساخت، دقت عملکرد و طول عمر در سطح بالایی قرار دارند. انتخاب بین این دو برند بیشتر به نیاز پروژه، مشخصات فنی، سازگاری با سایر تجهیزات تابلو برق و خدمات پس از فروش بستگی دارد. کنترل فازهای اشنایدر به دلیل طراحی سری Harmony، تنظیمات متنوع و هماهنگی با تجهیزات حفاظتی این برند، در بسیاری از پروژههای صنعتی مورد استفاده قرار میگیرند. در مقابل، کنترل فازهای زیمنس نیز به دلیل قابلیت اطمینان بالا، عملکرد پایدار و سازگاری با سیستمهای اتوماسیون صنعتی، انتخاب مناسبی برای صنایع مختلف محسوب میشوند. اگر سایر تجهیزات تابلو برق از یک برند باشند، معمولاً استفاده از کنترل فاز همان برند باعث یکپارچگی بیشتر سیستم خواهد شد.
مقایسه کنترل فاز اشنایدر و زیمنس
- هر دو برند دارای کیفیت ساخت و طول عمر بالا هستند.
- اشنایدر سری Harmony را برای کاربردهای صنعتی ارائه میدهد.
- زیمنس به عملکرد پایدار و قابلیت اطمینان بالا در صنایع مشهور است.
- هر دو برند از تجهیزات در برابر قطع فاز، جابهجایی فاز و نوسانات ولتاژ محافظت میکنند.
- انتخاب نهایی باید بر اساس مشخصات فنی، نیاز پروژه، موجود بودن قطعات و خدمات پس از فروش انجام شود.
- در صورت استفاده از تجهیزات یک برند در تابلو برق، انتخاب کنترل فاز همان برند میتواند فرآیند نصب، نگهداری و تأمین قطعات را سادهتر کند.
سخن پایانی
اجرای صحیح نصب کنترل فاز اشنایدر یکی از مهم ترین مراحل در راه اندازی تابلوهای برق سه فاز است. این تجهیز با پایش مداوم وضعیت شبکه، از تجهیزات در برابر خطاهایی مانند قطع فاز، جابجایی فاز، افزایش یا کاهش ولتاژ و عدم تقارن ولتاژ محافظت می کند. آشنایی با ترمینال های ورودی و خروجی، نقشه کنترل فاز و رعایت اصول استاندارد سیم بندی باعث می شود سیستم حفاظتی با حداکثر دقت عمل کند. همچنین، استفاده صحیح از رله کنترل فاز اشنایدر می تواند از توقف خطوط تولید، آسیب به الکتروموتورها و هزینه های سنگین تعمیرات جلوگیری کند.
سوالات متداول
علت چشمک زدن چراغ کنترل فاز اشنایدر چیست؟
چشمک زدن چراغ کنترل فاز معمولا نشاندهنده وجود خطا در شبکه سه فاز است. این خطا میتواند ناشی از افت ولتاژ، افزایش ولتاژ، عدم تقارن فازها، جابجایی ترتیب فازها یا قطع یکی از فازها باشد. برای تشخیص دقیق باید ولتاژ هر سه فاز اندازهگیری شود.
چرا کنترل فاز اشنایدر اجازه وصل کنتاکتور را نمیدهد؟
در صورتی که کنترل فاز خطایی در شبکه تشخیص دهد، خروجی NO فعال نخواهد شد و بوبین کنتاکتور برقدار نمیشود. همچنین خرابی سیمکشی مدار فرمان، جابجایی فازها یا تنظیمات نادرست دستگاه نیز میتواند مانع وصل شدن کنتاکتور شود.
آیا کنترل فاز اشنایدر بدون نول کار میکند؟
بله. بسیاری از مدلهای کنترل فاز اشنایدر مانند RM17TG20 و RM35TF30 تنها با سه فاز ورودی کار میکنند و برای تشخیص خطاهای شبکه نیازی به سیم نول ندارند.
تفاوت کنترل فاز و بی متال چیست؟
کنترل فاز وظیفه نظارت بر ولتاژ و کیفیت شبکه سه فاز را بر عهده دارد، در حالی که بی متال برای حفاظت موتور در برابر اضافه بار و افزایش جریان استفاده میشود. این دو تجهیز مکمل یکدیگر هستند و معمولا به صورت همزمان در مدارهای موتوری استفاده میشوند.
بهترین مدل کنترل فاز اشنایدر برای تابلوهای صنعتی کدام است؟
مدل RM17TG20 یکی از پرکاربردترین مدلهای کنترل فاز اشنایدر برای تابلوهای برق عمومی و صنعتی است. در پروژههای حساستر و خطوط تولید بزرگ، مدل RM35TF30 به دلیل امکانات حفاظتی گستردهتر گزینه مناسبتری محسوب میشود.
ترتیب صحیح اتصال فازها به L1 ،L2 و L3 چگونه است؟
فازهای R ،S و T باید به ترتیب به ترمینالهای L1 ،L2 و L3 متصل شوند. در صورت جابجایی ترتیب فازها، کنترل فاز خطای Phase Sequence را تشخیص داده و اجازه راهاندازی کنتاکتور یا موتور را صادر نخواهد کرد.